Pa Ddefnydd i’n Llyfrgelloedd?

17 Chwefror 2015

Mae cynigion i dorri nôl ar ariannu nifer o lyfrgelloedd y ddinas wedi eu gohirio, ond sut ddyfodol sydd iddynt ta beth ? Dyma farn Huw Onllwyn.

Amser maith yn ôl, roedd pobl yn dlawd iawn. Nid oedd ganddynt:

  • geir
  • setiau teledu
  • radio
  • trydan
  • mobeil
  • mwy nag un pâr o sgidie
  • bwyd ar y bwrdd
  • hi-fi
  • cyfrifiaduron
  • beic
  • dillad isaf glan.

Bryd hynny, felly, roedd yn wych o beth fod modd iddynt dderbyn addysg ac, wedi iddynt ddysgu darllen, fod modd iddynt fynd i’w llyfrgell leol a benthyg llyfrau i’w darllen. Oherwydd ac oblegid, nid oedd ganddynt lawer o arian a, phryd hynny, nid oedd y llyfr clawr papur wedi cael ei ddyfeisio – ac roedd un llyfr yn costio cyflog mis a hanner.

Yn y llyfrgell, hefyd, roedd modd iddynt ddarllen papurau newydd, megis y ‘Times’ a’r ‘Socialist Worker’s Weekly’ neu’r Llusern. ‘Roedd hyn o gymorth, gan nad oedd ganddynt (wele uchod) radio na theledu.

Erbyn heddiw, fodd bynnag, nid yw pobl mor dlawd. Mae ganddynt:

  • ddau gar
  • gwres canolog
  • gwydro dwbwl
  • tri iPad
  • dau mobeil
  • deunaw pâr o sgidiau
  • carped drwy’r tŷ
  • smart TV pumdeg modfedd gan Samsung (sy’n gwrando ar bopeth a ddywedir ganddynt adref)
  • tocyn i fynd dramor ar wyliau
  • loyalty card yn Starbucks
  • cerdyn credit
  • iMac (neu gyfrifiadur Windows yn llawn viruses a spam).

A hyd yn oed yng Nghymru, mae ’na rhyw fath o gyfundrefn addysg yn dal i fodoli, er holl ymdrechion ein Llywodraeth i’w ddifetha, ei newid yn barhaol – a’i throi’n hunllef biwrocrataidd i’n hathrawon gwych.

The TimesAr yr un pryd, mae modd i bawb brynu llyfrau clawr papur rhad (o Waterstones, Amazon neu hyd yn oed siop elusen). Fel arall, mae modd iddynt archebu llyfr electronig i’w ddarllen ar y bws. Mae’r ‘Metro’ ar gael am ddim – ac mae’r newyddion i’w gael ar wefan y BBC ac ar tua chwe miliwn o wefannau eraill.

Ar iPad, mae modd lawrlwytho sawl App gwahanol sy’n cynnig mynediad i miloedd ar filoedd o lyfrau sy’n rhydd o bob hawlfraint (gan fod yr awduron, druan, wedi marw ers amser).

Mae hyn, wrth gwrs, yn dangos yn glir (er yr holl ymgyrchu i gadw llyfrgelloedd Caerdydd ar agor) bod amser llyfrgelloedd wedi dod i ben (heblaw am ein Llyfrgell Genedlaethol sy’n cadw pethau pwysig, megis Llyfr Du Caerfyrddin a’r nofel wych hwnnw i blant, sef ‘The Great Purple Sphere’.

 

Er hynny, ac er y cwymp anferth yn y nifer sy’n eu defnyddio, mae ein llyfrgellwyr dewr yn dal ati i frwydro er mwyn cadw’r dinosoriaid diwylliannol yma’n fyw.

Pan oeddwn i yn ddyn ifanc, roedd llyfrgell yn:

  • dawel
  • oak-panelled
  • llawn llyfrau a llwch (a’r Times a’r Socialist Worker’s Weekly).

Heddiw, mae llyfrgelloedd yn llawn:

  • sŵn
  • lliwiau llachar…
  • …a digwyddiadau sydd ddim oll i’w wneud efo’r syniad o ‘ddarllen’, ‘llyfrau’, neu ‘llyfrgell’.

Yn hytrach, maent yn symptom o’n llyfrgellwyr yn fodlon gwneud unrhyw beth er mwyn denu’r cyhoedd drwy’r drws. Unrhyw beth!

Dyma, er enghraifft, ychydig o arlwy diweddar llyfrgelloedd Caerdydd (gan gynnwys y Llyfrgell Ganolog, sef yr adeilad gwydr wrth Wagamamas sy’n edrych fel pwll nofio o’r tu allan – ac sy’n disgrifio ei hun ar ei dudalen Facebook fel: “Cardiff Central Library: Event Venue”). ‘Rwy’n eu cyflwyno yn iaith tudalen Facebook Cardiff Central Library:

  • Simple no nonsense tips to skyrocket your business using Twitter (17 March 2015: 1 person is going)
  • Customers at Fairwater told us why they loved libraries on National Libraries Day. Children decorated cakes and gingerbread men
  • Thank you to all at Splott library for the 21.3kg of food donated on January 29th 2015
  • We have a Harry Potter craft morning at Llandaff North Library in February. So if you’re in need of a new Sorting Hat or your Quidditch stick is looking a bit tatty, pop along and join in the fun!
  • Do you need help researching your family tree? Do you need help using the library’s subscription to com? Then come along to free sessions at Splott Library every Wednesday
  • On the 6th December Central Library held a Christmas Pop-Up shop in partnership with a number of local makers, artists and crafts people in conjunction with small business Saturday to help promote small and medium enterprises.
  • Children and parents enjoyed a worm hunt outside Fairwater Library after getting some background information about worms in the library first. The kids had fun finding wriggly worms but some of the staff were a bit too nervous to handle them.

LlyfrgellMae gweld yr amrywiaeth yma o weithgareddau sydd ddim byd oll i’w wneud â darllen mor bizarre a mynd at y meddyg a darganfod ei bod yn cynnig gwersi crochenwaith, neu hyfforddiant ar sut i gadw ieir.

‘Rwy’n ofni fod ein llyfrgelloedd yn perthyn i oes a fu, fel ein capeli, teledu du a gwyn – a’r Blaid Lafur yn yr Alban. Mae’r nifer sy’n eu defnyddio’n disgyn yn gynt na rhywbeth sy’n disgyn yn gyflym iawn.

Oes rhyfedd? Mae ‘na gymaint o bethau gwell i’w gwneud na darllen. Mae modd gwylio YouTube, Eastenders, MTV neu QVC. Neu chwarae Angry Birds. Neu mynd i’r Showcase i weld Jupiter Ascending 3D (only when Caine, a genetically engineered ex-military hunter, arrives on Earth to track her down does Jupiter Jones begin to glimpse the fate that has been waiting for her all along. Her genetic signature marks her as next in line for an extraordinary inheritance that could alter the balance of the cosmos).

Gyda hyn oll, mae cyfnod canolbwyntio y werin bobl wedi disgyn i tua 8 eiliad. Sut gellir disgwyl iddynt ddarllen llyfr cyfan, felly?! (Ond, waw, rwyt ti’n dal i ddarllen y rwtch yma! Da iawn!)

Ond mae’r bygythiad i’n llyfrgelloedd yn cynnig cyfle bendigedig i’r chattering classes (wrth gwrs) ymgyrchu. Dyma, wedi’r cyfan, ddiwedd y byd. Ond, a dweud y gwir, pryd y bu’r rhan fwyaf ohonom i’r llyfrgell diwethaf? 2012? 2004? 1968?

Amazon yw’r lle gorau i ddod o hyd i unrhyw lyfr. Mae’n amser dod o hyd i ddefnydd gwell i’r adeiladau yma. Gall llyfrgell Treganna, er enghraifft, gynnig gwasanaeth arbennig iawn i’r gymuned lleol, o’i droi’n fwyty Indiaidd crand.

Mae ‘na sôn, gyda llaw, fod ‘na ddefnydd da (ac sy’n tyfu) o’r cyfrifiaduron yn ein llyfrgelloedd, sy’n cynnig mynediad i’r we am ddim (a wyddoch fod gan ein Llyfrgell Ganolog dros 90 o gyfrifiaduron cyhoeddus yn cynnig y gwasanaeth yma? 90!!! Ni ddylech synnu, felly, os nad yw’r llyfr sydd o ddiddordeb i chi ar gael yn y llyfrgell, mae’r lle yn llawn cyfrifiaduron!) Ond, a yw’n iawn fod y treth dalwr yn talu er mwyn galluogi unigolion i fynd ar y we am ddim, er mwyn bwcio gwyliau, neu i ddarllen am ben ôl swmpus Kim Kardashian?

YogaGallwch fynd i’ch llyfrgell i fenthyg ffilmiau, llungopïo, sganio dogfennau a ffacsio. Ni fydd yn hir cyn iddynt ddechrau gwerthu coffi, salad bach ysgafn, chips, burgers ac, wrth gwrs, paninis. Neu beth am iddynt gynnig sesiynau reflexology, yoga, neu tantric yoghurt chanting?

You heard it here first.

Tagiau erthygl

Rhannu'r erthygl hon

sylw ar yr adroddiad yma